Shoqata “Asociacioni Kombëtar i Medias dhe Drejtësisë” i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese me kërkesë për shfuqizimin si antikushtetues të pikës 6 të nenit 166 të ligjit nr. 96/2016 “Për statusin e gjyqtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë”.
Në kërkesë pretendohet se kjo dispozitë krijon një mekanizëm të posaçëm, të privilegjuar dhe të pajustifikuar për anëtarët e Kolegjit të Posaçëm të Apelimit, duke u mundësuar atyre emërimin në nivel apeli pa kaluar të njëjtat filtra që Kushtetuta dhe ligji kërkojnë për çdo gjyqtar tjetër.
Sipas Shoqatës, neni 166/6 bie ndesh me nenin 18 të Kushtetutës, që garanton barazinë para ligjit, pasi krijon një kategori të veçantë personash që trajtohen më favorshëm se magjistratët e zakonshëm. Ndërkohë që çdo gjyqtar apo prokuror duhet të kalojë konkurrim, vlerësim profesional, verifikim të pasurisë dhe figurës, anëtarëve të KPA-së u njihet një rrugë e drejtpërdrejtë drejt Gjykatës së Apelit.
Në kërkesë argumentohet se kjo dispozitë cenon edhe nenin 136/a të Kushtetutës, i cili përcakton qartë se gjyqtarë mund të jenë vetëm shtetasit që emërohen nga KLGJ pas përfundimit të Shkollës së Magjistraturës dhe pas kryerjes së verifikimit paraprak të pasurisë dhe figurës. Për Shoqatën, një ligj i zakonshëm nuk mund të krijojë një rrugë tjetër, paralele dhe më të favorshme se ajo që parashikon vetë Kushtetuta.
Po ashtu, kërkesa mbështetet në nenin 135 të Kushtetutës, që lidhet me organizimin e pushtetit gjyqësor dhe me parimin se gjykatat duhet të funksionojnë mbi bazën e ligjit, profesionalizmit dhe pavarësisë. Sipas Shoqatës, emërimi në Apel pa konkurrim dhe pa vlerësim real nuk është zhvillim normal karriere, por ndërhyrje në arkitekturën kushtetuese të sistemit gjyqësor.
Një tjetër shkak antikushtetutshmërie lidhet me nenin 179/b të Kushtetutës dhe Aneksin Kushtetues, që parashikojnë procesin e rivlerësimit kalimtar. Shoqata thekson se Reforma në Drejtësi u ndërtua mbi parimin se askush nuk mund të hyjë, të qëndrojë apo të rikthehet në sistemin gjyqësor pa kaluar filtrat e vettingut. Për këtë arsye, anëtarët e KPA-së nuk mund të përfitojnë një status më të favorshëm se subjektet që ata vetë kanë rivlerësuar.
Kërkesa i referohet edhe nenit C të Aneksit të Kushtetutës, sipas të cilit anëtarët e KPA-së gëzojnë statusin e gjyqtarit të Gjykatës Kushtetuese gjatë ushtrimit të mandatit. Sipas Shoqatës, ky status është funksional, i përkohshëm dhe i lidhur me mandatin në institucionet e vettingut. Ai nuk mund të shndërrohet automatikisht në titull magjistrati dhe as në të drejtë për t’u emëruar gjyqtar apeli.
Shoqata argumenton se neni 166/6 krijon një përplasje të hapur me vetë logjikën e ligjit nr. 96/2016. Ky ligj parashikon procedura të qarta për pranimin në magjistraturë, për riemërimin, për ngritjen në detyrë dhe për verifikimin e figurës. Ndërsa për çdo kategori tjetër kërkohen kritere dhe procedura, për anëtarët e KPA-së krijohet një përjashtim që nuk harmonizohet me sistemin ligjor.
Sipas kërkesës, problemi nuk është vetëm juridik, por edhe institucional. Nëse ata që kanë vendosur mbi fatin e gjyqtarëve dhe prokurorëve hyjnë vetë në sistem pa konkurrim dhe pa vetting të pavarur, krijohet një standard i dyfishtë, një standard i ashpër për të tjerët dhe një standard i butë për veten.
Shoqata ngre gjithashtu shqetësimin se zbatimi i kësaj dispozite mund të cenojë sigurinë juridike. Nëse gjyqtarët emërohen mbi bazën e një norme antikushtetuese, çdo trupë gjykuese ku ata marrin pjesë mund të vihet në diskutim. Kjo, sipas kërkesës, do të krijonte pasiguri për qytetarët, për proceset gjyqësore dhe për vlefshmërinë e vendimeve të dhëna në të ardhmen.
Në këtë kuadër, Shoqata e lidh pretendimin edhe me standardin e procesit të rregullt ligjor, të garantuar nga neni 42 i Kushtetutës dhe neni 6 i KEDNJ-së. Sipas saj, qytetarët kanë të drejtë të gjykohen nga një gjykatë e krijuar me ligj, ku jo vetëm institucioni, por edhe gjyqtarët që e përbëjnë atë, janë emëruar në përputhje me rregullat kushtetuese dhe ligjore.
Për Shoqatën, neni 166/6 nuk garanton pavarësinë e anëtarëve të KPA-së pas mandatit, por u jep atyre një rezultat të paracaktuar. Garancia për pavarësi nuk mund të kthehet në garanci për një vend pune në Apel. Në një shtet të së drejtës nuk garantohet rezultati, por vetëm procedura e drejtë, e barabartë dhe transparente.
Për këto arsye, Shoqata kërkon nga Gjykata Kushtetuese: Shfuqizimin si antikushtetuese të pikës 6 të nenit 166 të ligjit nr. 96/2016.Pezullimin e zbatimit të kësaj dispozite deri në vendimin përfundimtar.Deklarimin si të paligjshëm të çdo akti të KLGJ-së që mund të bazohet mbi këtë dispozitë për emërimin e anëtarëve të KPA-së në sistemin gjyqësor.
Në përfundim, Shoqata vlerëson se neni 166/6 nuk është një garanci kushtetuese, por një privilegj antikushtetues, që cenon barazinë para ligjit, meritokracinë, sigurinë juridike, procesin e rregullt ligjor dhe vetë besimin publik te Reforma në Drejtësi.
