Për shtatë vitet e fundit, popullsia e Shqipërisë ka jetuar nën një ndalim të plotë të basteve sportive. Që prej vitit 2019, janë të ndaluara pikat e basteve, sallat e lojërave elektronike dhe të gjitha format e lojërave të fatit online, shkruan iGB. Me të ardhurat bruto të lojërave të fatit (GGR) nga tregu i parregulluar i basteve sportive online, të vlerësuara në 126 milionë dollarë vitin e kaluar, operatorët ndërkombëtarë mund të shohin një mundësi të re në Shqipëri, megjithëse mbetet e paqartë se sa i madh do të jetë kalimi i lojtarëve nga tregu i zi në atë të ligjshëm.
Megjithatë, në korrik të këtij viti, qeveria njoftoi se kishte përfunduar kuadrin e ri rregullator që do të udhëheqë rihapjen e pjesshme të tregut të basteve sportive. Pasi të përfundojë procesi i licencimit, deri në 10 operatorë online do të mund të pranojnë baste nga klientët në Shqipëri.
Regjimi i ri është një proces që ka zgjatur prej kohësh. Që në vitin 2022, kryeministri shqiptar Edi Rama pranoi se, pavarësisht ndalimit, ekonomia e basteve vazhdonte të “lulëzonte” online.
“Po flasim për ta nxjerrë këtë aktivitet nga ekonomia e zezë dhe për t’i sjellë fitimet në dritë, sepse askush nuk mund ta ndalojë – as Kina”, deklaroi Rama në atë kohë.
Por, pavarësisht miratimit të legjislacionit për rihapjen e tregut në vitin 2024, u deshën më shumë se dy vjet për të përcaktuar në detaje mënyrën se si do të funksionojë regjimi i ri.
Edhe tani mbeten disa pikëpyetje. Kur do të nisë raundi i parë i licencimit? Sa licenca do të jenë në dispozicion? Dhe, mbi të gjitha, a e ka zbehur më shumë se gjysmë dekade ndalim dëshirën e shqiptarëve për të luajtur baste?
Pse u ndaluan bastet sportive?
Në vitin 2018, kur Kuvendi votoi për ndalimin e tyre, tregu shqiptar i basteve sportive gjeneronte një qarkullim vjetor prej 700 milionë eurosh. Bastet fizike ishin shumë të përhapura, me rreth 4 mijë pika bastesh që i shërbenin një popullsie prej pak më shumë se 2.8 milionë banorësh.
“Ka pasur shumë pika bastesh në Shqipëri – kudo, pranë shkollave dhe në lagje”, shpjegon Hendri Hanaj, themelues dhe partner i studios ligjore Hashtag Lawyers. “Qeveria u detyrua të ndërhynte, sepse situata po dilte jashtë kontrollit.”
Sipas Hanajt, edhe bastet me shuma të vogla ishin jashtëzakonisht të përhapura.
“Të gjithë vendosnin baste”, thotë ai. “Jo qindra apo mijëra euro, por të gjithë vendosnin shuma të vogla.”
Rritja e shpejtë e sektorit të basteve po shkaktonte shqetësim në rritje te politikanët, duke ushqyer frikën për përhapjen e varësisë nga lojërat e fatit dhe ndikimin e saj te familjet me të ardhura të ulëta. Kryeministri Rama, ish-basketbollist, ngriti gjithashtu shqetësime për integritetin e sportit dhe pretendoi se disa kompani bastesh kishin lidhje me krimin e organizuar.
“Po zhvillojmë një luftë frontale kundër së keqes së rrënjosur thellë në shoqërinë tonë prej vitesh”, deklaroi ai në Kuvend në tetor 2018, përpara votimit të ndalimit.
Megjithatë, në vitet që pasuan ndalimin, u bë e qartë se bastet nuk ishin zhdukur: ato thjesht ishin zhvendosur në ilegalitet.
Sipas vlerësimeve fillestare të Gambling Compliance International (GCI), tregu shqiptar i parregulluar i basteve sportive online gjeneroi 117 milionë dollarë GGR në vitin 2024, shifër që u rrit në 126 milionë dollarë në vitin 2025. Nëse përfshihen edhe kazinotë online dhe pokeri, GGR-ja totale e tregut të parregulluar online arriti rreth 229 milionë dollarë vitin e kaluar.
Si do të duket tregu i ri në Shqipëri?
Pavarësisht ndryshimit të qëndrimit, Rama ka bërë të qartë se nuk dëshiron rikthimin e “kaosit” të krijuar dikur nga përhapja masive e pikave fizike të basteve në Shqipëri.
Këtë herë do të lejohen vetëm bastet online. Pikat fizike të basteve dhe sallat e lojërave elektronike do të vazhdojnë të jenë të ndaluara, ndërsa kazinotë do të mbeten të kufizuara në një numër të vogël ambientesh brenda hoteleve me pesë yje.
Edhe hyrja në treg do të jetë e kontrolluar rreptësisht. Legjislacioni i ri për bastet sportive parashikon deri në 10 operatorë të licencuar, ndërsa numri i saktë do të përcaktohet nga Komisioni i Licencimit kur të hapet procesi i aplikimit.
Kjo do të thotë se fillimisht mund të lejohen vetëm disa operatorë, për të testuar funksionimin e tregut të saporregulluar.
Qeveria parashikon që regjimi i ri të sjellë rreth 2 miliardë lekë, ose rreth 20 milionë euro, të ardhura publike në vit. Nga këto, 15% e GGR-së do të shkojë drejtpërdrejt në një “fond të posaçëm” për kulturën, sportin, teknologjinë dhe inovacionin.
Megjithatë, eksperti ligjor Hanaj beson se vitet e ndalimit mund ta kenë zbehur interesin e shqiptarëve për bastet sportive.
“Ka një interes për sportin, por ai është zbehur me kalimin e kohës”, thotë ai. “Njerëzit si babai im, apo kushërinjtë e mi që janë më të mëdhenj se unë, e pëlqejnë më shumë sportin. Sigurisht që njerëzit do të vendosin baste, por nuk mendoj se do të jetë aq masive sa më parë.”
Sipas tij, për shkak të pagesave dixhitale, tregu vetëm online do të jetë gjithashtu “më i lehtë për t’u monitoruar dhe kontrolluar” nga qeveria.
Çfarë dimë deri tani për kuadrin e ri?
Siç thekson Hanaj, gjurmueshmëria dhe mbikëqyrja do të jenë pjesë kyçe e kuadrit të ri. Duke shfrytëzuar modelin vetëm online, lojtarët do të duhet të regjistrohen në internet duke përdorur kartën e identitetit.
Pagesat me para cash do të jenë të ndaluara dhe transaksionet do të duhet të kryhen përmes bankave shqiptare, institucioneve të licencuara të parasë elektronike ose ofruesve të licencuar të pagesave.
Nga ana e tyre, operatorët do të duhet të monitorojnë të gjitha transaksionet dhe të ruajnë të dhënat e lojtarëve për të paktën tre vjet.
Ata do të duhet gjithashtu të zbatojnë regjistrin kombëtar të vetëpërjashtimit, ku të dhënat e personave të përjashtuar do të ruhen në mënyrë dixhitale. Sipas raportimeve mediatike, edhe familjarët e afërt do të mund të kërkojnë që një i afërm të ndalohet nga lojërat e fatit, duke mos ia lënë këtë përgjegjësi vetëm vetë lojtarit.
Operatorët do të kenë gjithashtu detyrimin të informojnë lojtarët për rreziqet e lojërave të fatit dhe mundësitë për të fituar, si dhe t’i drejtojnë ata drejt burimeve ku mund të marrin ndihmë.
Megjithatë, siç raportoi së fundmi BIRN, Shqipëria aktualisht nuk ka një qendër të specializuar për këshillim apo rehabilitim të personave të varur nga lojërat e fatit.
Në qershor të këtij viti, qeveria përfundoi gjithashtu udhëzimet për pezullimin dhe heqjen e licencave të basteve. Operatorëve që shkelin rregullat e licencimit dy herë brenda një periudhe trevjeçare mund t’u pezullohet licenca për një periudhë nga 30 ditë deri në dy vjet. Gjatë kësaj periudhe, ata nuk do të mund të pranojnë baste. Nëse ndodh një shkelje e tretë, licenca mund të revokohet.
Përveç taksës prej 15% të GGR-së që do të shkojë për “fondin e posaçëm”, operatorët do të paguajnë edhe normën standarde prej 15% të tatimit mbi fitimin, si dhe taksat vendore dhe tarifën e licencës.
Kjo e fundit do të përcaktohet përmes ofertave, por do të ketë një vlerë minimale prej 400 milionë lekësh, ose rreth 4 milionë euro. Pagesa do të kryhet me këste përgjatë periudhës 10-vjeçare të licencës.
Kush ka më shumë gjasa të marrë një licencë?
Operatorët që synojnë të hyjnë në tregun shqiptar do të përballen me barriera të konsiderueshme.
Ata duhet të jenë të regjistruar si shoqëri aksionare shqiptare, të dëshmojnë eksperiencë në sektorin e lojërave të fatit në të paktën tre tregje të BE-së ose OECD-së, të kenë realizuar një xhiro prej të paktën 2 miliardë lekësh, ose rreth 20 milionë euro, gjatë vitit të fundit financiar dhe të kenë një kapital aksionar prej të paktën 40 milionë lekësh, ose rreth 400 mijë euro.
Bazuar në këto kritere, licencat do të jepen përmes një sistemi pikësh.
Deri në 30 pikë do të jepen në bazë të ofertës për tarifën e licencës, ku ofertuesi më i lartë do të marrë 30 pikë. Po 30 pikë do të jepen për eksperiencën në sektorin e lojërave të fatit, 20 pikë për qeverisjen dhe organizimin, 15 pikë për teknologjinë dhe softuerin dhe 5 pikë për planin e biznesit për tre vitet e ardhshme.
Sipas Hanajt, këto kritere duket se janë hartuar për t’u dhënë përparësi kompanive të mëdha ndërkombëtare.
“Ka shumë kushte për të marrë licencën dhe asnjë kompani shqiptare, të paktën, nuk do të mund t’i përmbushte ato – ose të paktën asnjë kompani shqiptare që është e interesuar për bastet”, shpjegon ai. “Nuk do të thotë se kompanitë shqiptare nuk janë të afta – sigurisht që janë të afta të respektojnë rregullat. Mendoj se qeveria po kërkon kompani që kanë vite që operojnë në këtë sektor, gjë që do të ishte më e mirë për tregun.”
Një pikë në rregulloret e fundit duket se e mbështet këtë qasje. Pasi Komisioni i Licencimit të vendosë nisjen e procedurës konkurruese, ai duhet të shpallë thirrjen për aplikime brenda shtatë ditësh.
Sipas udhëzimeve, njoftimi duhet të publikohet në faqen zyrtare të institucionit, në Buletinin e Njoftimeve Publike të Shqipërisë dhe në “dy gazeta ndërkombëtare”.
Çfarë mbetet ende e paqartë?
Në korrik 2026, më shumë se dy vjet pasi Kuvendi miratoi rihapjen e pjesshme të tregut, Autoriteti i Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit njoftoi se të tetë aktet nënligjore zbatuese ishin përfunduar.
Por, ndërsa operatorët presin nisjen e procesit, autoritetet nuk kanë dhënë një afat të qartë për zbatimin e plotë të tij. Në kohën e publikimit të këtij raportimi, Ministria e Financave nuk i ishte përgjigjur kërkesës së iGB për të sqaruar afatet.
Duke pasur parasysh synimin e Shqipërisë për anëtarësimin në BE rreth vitit 2030, Hanaj mendon se licencat mund të jepen gjatë një ose dy viteve të ardhshme.
“Por kjo është vetëm një opinion i imi”, shton ai.
Gjithashtu mbetet e paqartë se sa nga 10 licencat e parashikuara do të jepen dhe nëse tregu i ligjshëm do të jetë mjaftueshëm i madh për të mbështetur më shumë se një numër të vogël kompanish.
Megjithatë, Hanaj beson se kostot e ulëta shtesë për ngritjen e një faqeje bastesh që operon për tregun shqiptar dhe tarifat “të menaxhueshme” të licencimit do ta bëjnë Shqipërinë një treg tërheqës për operatorët e mëdhenj ndërkombëtarë.
Shqipëria dikur ishte një vend ku bastet ishin jashtëzakonisht të përhapura, duke pasur një volum bastesh shumë më të madh sesa do të sugjeronte madhësia e popullsisë së saj.
Që nga kulmi i aktivitetit të basteve në vitin 2018, popullsia e Shqipërisë ka rënë nga 2.8 milionë në rreth 2.75 milionë banorë dhe vendi vijon të jetë një ekonomi me të ardhura relativisht të ulëta.
Megjithatë, si në sektorin e lojërave të fatit, ashtu edhe në sektorë të tjerë, Shqipëria ka treguar se herë pas here është e aftë të sfidojë parashikimet ekonomike.
“Ka rreth 12 banka në Shqipëri dhe nuk mendoj se tregu e mbështet këtë numër”, vëren Hanaj. “Por ato janë ende këtu dhe vazhdojnë të operojnë.”
