{"id":99568,"date":"2026-06-28T18:48:33","date_gmt":"2026-06-28T16:48:33","guid":{"rendered":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=99568"},"modified":"2026-06-28T18:48:53","modified_gmt":"2026-06-28T16:48:53","slug":"shkenca-ka-percaktuar-ja-cfare-i-terheq-ne-te-vertete-mushkonjat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=99568","title":{"rendered":"Shkenca e ka p\u00ebrcaktuar, ja \u00e7far\u00eb i t\u00ebrheq n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mushkonjat&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>A keni pasur ndonj\u00ebher\u00eb ndjesin\u00eb se mushkonjat po ju pickojn\u00eb nd\u00ebrsa i injoroni t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt?<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt tani po b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrparim n\u00eb zbulimin e koktejit kompleks kimik q\u00eb i b\u00ebn disa njer\u00ebz m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs p\u00ebr k\u00ebta gjakpir\u00ebs q\u00eb mbartin s\u00ebmundje.<\/p>\n<div class=\"readmore-text-here\">\n<p>&#8220;Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb keqkuptim &#8211; mushkonjat t\u00ebrhiqen nga disa njer\u00ebz m\u00eb shum\u00eb se nga t\u00eb tjer\u00ebt&#8221;, tha p\u00ebr AFP-n\u00eb Fr\u00e9d\u00e9ric Simard i Institutit Francez p\u00ebr K\u00ebrkime Zhvillimore, duke shtuar se &#8220;nuk jemi t\u00eb gjith\u00eb magnet\u00eb n\u00eb \u00e7do koh\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Nj\u00eb s\u00ebr\u00eb sinjalesh shqisore mund t\u2019i b\u00ebjn\u00eb mushkonjat t\u00eb zgjedhin nj\u00eb person mbi nj\u00eb tjet\u00ebr \u2013 kryesisht aroma dhe nxeht\u00ebsia e emetuar nga trupat tan\u00eb, si dhe dioksidi i karbonit q\u00eb nxjerrim, raporton Science Alert.<\/p>\n<p>Mushkonjat femra, t\u00eb vetmet q\u00eb kafshojn\u00eb , i zbulojn\u00eb k\u00ebto sinjale duke p\u00ebrdorur receptor\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ndjesh\u00ebm dhe m\u00eb pas zgjedhin nj\u00eb objektiv bazuar n\u00eb to.<\/p>\n<p>\u201cE dim\u00eb prej m\u00eb shum\u00eb se 100 vjet\u00ebsh q\u00eb mushkonjat t\u00ebrhiqen nga dioksidi i karbonit q\u00eb nxjerrim \u2013 \u00ebsht\u00eb sinjali i par\u00eb q\u00eb shkakton sjelljen e tyre\u201d, tha p\u00ebr AFP shkenc\u00ebtari suedez Rikard Ignell.Kur jan\u00eb disa dhjet\u00ebra metra larg, \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht ky sinjal q\u00eb i drejton ata drejt njer\u00ebzve.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb distanc\u00eb prej rreth dhjet\u00eb metrash, &#8220;mushkonjat fillojn\u00eb t\u00eb dallojn\u00eb er\u00ebn ton\u00eb, dhe n\u00eb kombinim me dioksidin e karbonit, kjo i t\u00ebrheq ato m\u00eb tej&#8221;, tha autori i nj\u00eb studimi t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb fundit mbi k\u00ebt\u00eb tem\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa afrohen, temperatura e trupit dhe lag\u00ebshtia e l\u00ebkur\u00ebs i b\u00ebjn\u00eb disa njer\u00ebz edhe m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Lloji i gjakut nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi.<\/strong><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, disa teori t\u00eb njohura mbi k\u00ebt\u00eb tem\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta.<\/p>\n<p>Ideja q\u00eb mushkonjat preferojn\u00eb lloje t\u00eb caktuara gjaku &#8220;nuk ka baz\u00eb shkencore&#8221;, tha Simar.<\/p>\n<p>&#8220;Ka pasur disa k\u00ebrkime, por n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl njer\u00ebzish,&#8221; tha ai. &#8220;Gjithashtu nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb fare me ngjyr\u00ebn e l\u00ebkur\u00ebs, syve apo flok\u00ebve.&#8221;<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, aroma luan nj\u00eb rol shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n<p>&#8220;P\u00ebrzierja e molekulave t\u00eb prodhuara nga mikrobiota jon\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb pak a shum\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse p\u00ebr mushkonjat&#8221;, shpjegoi Simar.<\/p>\n<p>Hulumtimet kan\u00eb treguar se njer\u00ebzit l\u00ebshojn\u00eb midis 300 dhe 1,000 komponime t\u00eb ndryshme me er\u00eb t\u00eb keqe, por shkenc\u00ebtar\u00ebt vet\u00ebm sa kan\u00eb filluar t\u00eb kuptojn\u00eb se cilat prej tyre t\u00ebrheqin mushkonjat.<\/p>\n<p>P\u00ebr studimin e fundit t\u00eb Ignell, studiuesit l\u00ebshuan mushkonja Aedes aegypti \u2014 t\u00eb njohura p\u00ebr transmetimin e etheve t\u00eb verdha dhe dengues \u2014 te 42 gra n\u00eb laborator p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se cil\u00ebn preferonin.&#8221;Ne treguam se mushkonjat p\u00ebrdorin nj\u00eb kombinim t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsve t\u00eb aromave (identifikuam 27 q\u00eb mushkonjat mund t\u00eb zbulojn\u00eb, nga 1,000 t\u00eb mundshme) p\u00ebr t\u00eb vendosur se sa t\u00ebrheq\u00ebs jemi p\u00ebr to&#8221;, tha Ignel.<\/p>\n<p>Grat\u00eb q\u00eb u pickuan m\u00eb shum\u00eb nga mushkonjat &#8211; ku p\u00ebrfshiheshin edhe grat\u00eb shtatz\u00ebna n\u00eb tremujorin e dyt\u00eb &#8211; prodhuan sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjeje t\u00eb caktuar t\u00eb prodhuar nga zb\u00ebrthimi i sebumit, vajit natyral t\u00eb l\u00ebkur\u00ebs.<\/p>\n<p>Ignel theksoi se ata ishin t\u00eb befasuar q\u00eb edhe nj\u00eb rritje e vog\u00ebl n\u00eb sasin\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit, t\u00eb quajtur 1-okten-3-ol ose &#8220;alkool k\u00ebrpudhash&#8221;, b\u00ebri nj\u00eb ndryshim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n<p>&#8220;Mushkonjat jan\u00eb krijesa interesante,&#8221; shtoi ai.<\/p>\n<p><strong>Birra t\u00eb b\u00ebn m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs.<\/strong><\/p>\n<p>Pirja e birr\u00ebs \u00ebsht\u00eb lidhur gjithashtu me nj\u00eb t\u00ebrheqje m\u00eb t\u00eb madhe ndaj mushkonjave, pasi rrit temperatur\u00ebn e trupit, sasin\u00eb e dioksidit t\u00eb karbonit t\u00eb nxjerr\u00eb dhe ndryshon arom\u00ebn e l\u00ebkur\u00ebs, kan\u00eb zbuluar disa studime.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb standardizuar t\u00eb kryer n\u00eb Burkina Faso, vullnetar\u00eb t\u00eb guximsh\u00ebm pin\u00eb birr\u00eb dhe disa dit\u00eb m\u00eb von\u00eb uj\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt t\u00eb shihnin se cilat mushkonja t\u00ebrhiqeshin m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>Mushkonjat Anopheles, t\u00eb cilat mund t\u00eb transmetojn\u00eb malarien, t\u00ebrhiqeshin m\u00eb shum\u00eb nga aroma e njer\u00ebzve q\u00eb pinin birr\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2023 n\u00eb Holand\u00eb, 465 vullnetar\u00eb vendos\u00ebn duart n\u00eb kafaze t\u00eb mbushura me mushkonja femra Anopheles.<\/p>\n<p>Vullnetar\u00ebt q\u00eb pin\u00eb birr\u00eb n\u00eb 24 or\u00ebt e m\u00ebparshme ishin 1.35 her\u00eb m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs p\u00ebr mushkonjat.<\/p>\n<p>T\u00eb kuptuarit pse mushkonjat preferojn\u00eb njer\u00ebz t\u00eb caktuar po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, nd\u00ebrsa ndryshimet klimatike zgjerojn\u00eb zonat ku k\u00ebto insekte vazhdojn\u00eb t\u00eb ekzistojn\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, mushkonja tig\u00ebr, e cila transmeton virusin chikungunya, po p\u00ebrhapet n\u00eb zona t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Vitin e kaluar, virusi chikungunya arriti n\u00eb rajonin francez t\u00eb Alsas\u00ebs p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>&#8220;Ky rrezik prek nj\u00eb num\u00ebr gjithnj\u00eb e n\u00eb rritje njer\u00ebzish&#8221;, tha Simar.<\/p>\n<p><strong>Pra, \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebni p\u00ebr t\u00eb shmangur kafshimet?<\/strong><\/p>\n<p>Mundohuni t\u00eb vishni rroba t\u00eb gjera q\u00eb mbulojn\u00eb l\u00ebkur\u00ebn, p\u00ebrdorni rrjeta dhe mjete kund\u00ebr mushkonjave, k\u00ebshillon Simar.<\/p>\n<p>&#8220;Mundohuni t\u00eb hani ushqime t\u00eb lehta &#8211; dhe t\u00eb jeni t\u00eb moderuar me alkoolin&#8221;, shtoi ai.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A keni pasur ndonj\u00ebher\u00eb ndjesin\u00eb se mushkonjat po ju pickojn\u00eb nd\u00ebrsa i injoroni t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt? Shkenc\u00ebtar\u00ebt tani po b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrparim n\u00eb zbulimin e koktejit kompleks kimik q\u00eb i b\u00ebn disa njer\u00ebz m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs p\u00ebr k\u00ebta gjakpir\u00ebs q\u00eb mbartin s\u00ebmundje. &#8220;Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb keqkuptim &#8211; mushkonjat t\u00ebrhiqen nga disa njer\u00ebz m\u00eb shum\u00eb se nga [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":48366,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7521,20214,6332],"tags":[42150,42149],"class_list":{"0":"post-99568","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shkence","8":"category-sondazhe","9":"category-te-fundit","10":"tag-ja-cfare-i-terheq-ne-te-vertete-mushkonjat","11":"tag-shkenca-ka-percaktuar"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99568"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99570,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99568\/revisions\/99570"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/48366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}