{"id":72139,"date":"2024-02-29T09:58:41","date_gmt":"2024-02-29T08:58:41","guid":{"rendered":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=72139"},"modified":"2024-02-29T09:58:41","modified_gmt":"2024-02-29T08:58:41","slug":"freedom-house-kosova-dhe-shqiperia-vende-pjeserisht-te-lira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=72139","title":{"rendered":"Freedom House: Kosova dhe Shqip\u00ebria vende pjes\u00ebrisht t\u00eb lira"},"content":{"rendered":"<p>Organizata \u201cFreedom House\u201d me seli n\u00eb Washington ka publikuar raportin vjetor ku vler\u00ebson se Kosova dhe Shqip\u00ebria mbesin vende \u201cpjes\u00ebrisht t\u00eb lira\u201d pavar\u00ebsisht p\u00ebrparimit n\u00eb disa fusha p\u00ebr avancimin e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe lirive t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb raportin mbi \u201cLirin\u00eb n\u00eb Bot\u00eb\u201d, Kosova k\u00ebt\u00eb vit vler\u00ebsohet me 60 pik\u00eb nga 100 pik\u00eb maksimale, pa ndryshime nga viti i kaluar. N\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, organizata \u201cFreedom House\u201d e ka cil\u00ebsuar Kosov\u00ebn si vend n\u00eb tranzicion me nj\u00eb sistem hibrid qeverisjeje.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb indeksin e Liris\u00eb Globale Shqip\u00ebria vler\u00ebsohet me 68 pik\u00eb, duke sh\u00ebnuar p\u00ebrparim me nj\u00eb pik\u00eb n\u00eb raport me vler\u00ebsimin e vitit t\u00eb kaluar. Shqip\u00ebria po ashtu konsiderohet si vend n\u00eb tranzicion me sistem hibrid t\u00eb qeverisjes.<\/p>\n<p>Ekspertja e organizat\u00ebs \u201cFreedom House\u201d p\u00ebr Ballkanin, Alexandra Karppi, thot\u00eb p\u00ebr &#8220;Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs&#8221; se situata n\u00eb Kosov\u00eb nuk mund t\u00eb shk\u00ebputet nga dinamika e zhvillimeve nd\u00ebrmjet Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cVitet e fundit Kosova ka sh\u00ebnuar p\u00ebrparim, \u00e7ka pasqyrohet te rezultatet, sa i p\u00ebrket mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe lirive qytetare, proceseve m\u00eb t\u00eb dobishme politike, q\u00eb u kan\u00eb mund\u00ebsuar qytetar\u00ebve pjes\u00ebmarrje m\u00eb t\u00eb lir\u00eb, dhe shoq\u00ebris\u00eb civile veprimtari m\u00eb aktive. K\u00ebto gj\u00ebra gjithsesi kan\u00eb sh\u00ebnuar p\u00ebrparim vitet e fundit&#8221;, deklaroi zonja Karppi.<\/p>\n<p>Viti 2023, sipas saj, ishte i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr Kosov\u00ebn.<\/p>\n<div class=\"insertion-box\">\n<div class=\"\">\n<div id=\"t65e04693e9db4\" data-p=\"100\">\n<div class=\"adsbyvli\" data-ad-slot=\"vi_1358095021\" data-id=\"vi_1358095021_1\">\n<div class=\"vi_passback vliIgnore\">\n<div id=\"95021_pb_1\" class=\"adsbypocpoc\" data-width=\"300\" data-height=\"250\" data-ad-slot=\"vli1-95021\" data-id=\"95021_pb_1\" data-used=\"true\" data-mode=\"fixed\">\n<div class=\"display_ad_place\" data-ad-system=\"ob\" data-width=\"300\" data-height=\"250\" data-used=\"true\" data-ad-status=\"filled\">\u201cKemi par\u00eb rritje t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb komunat veriore, \u00e7ka mund t\u00eb v\u00ebr\u00eb n\u00eb m\u00ebdyshje shum\u00eb procese, dhe mund shkaktoj\u00eb trysni ndaj qeveris\u00eb q\u00eb t\u00eb sigurohet se po ofron mbrojtje p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt e Kosov\u00ebs\u201d, theksoi zonja Karppi. \u201cK\u00ebto jan\u00eb procese afatgjata. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb situat\u00eb e st\u00ebrzgjatur sigurie.\u201d<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Sipas saj, \u201cmegjith\u00ebse ekzistojn\u00eb shqet\u00ebsimeve p\u00ebr lirin\u00eb e mediave dhe sigurin\u00eb e gazetar\u00ebve, jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrparime t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb respektimin e t\u00eb drejtave t\u00eb minoriteteve dhe t\u00eb drejtave fetare.\u201d<\/p>\n<p>\u201cKosova mbetet nj\u00eb nga vendet udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor n\u00eb disa nga shtyllat e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe thelb\u00ebsore t\u00eb demokracis\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Lidhur me Shqip\u00ebrin\u00eb, zonja Karppi theksoi si p\u00ebrmir\u00ebsim procesin e vetingut, i cili, sipas saj, \u201cka filluar t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb p\u00ebrparim duke e detyruar Shqip\u00ebrin\u00eb q\u00eb ta m\u00ebnjanoj\u00eb korrupsionin n\u00eb fush\u00ebn e drejt\u00ebsis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Sipas zonj\u00ebs Karppi, kjo do t\u00eb thot\u00eb se n\u00eb Shqip\u00ebri gjykatat tani jan\u00eb n\u00eb pozit\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb q\u00eb t\u2019u sh\u00ebrbejn\u00eb qytetar\u00ebve dhe jan\u00eb m\u00eb efikase.<\/p>\n<p>\u201cKjo do t\u00eb thot\u00eb se n\u00eb Shqip\u00ebri po p\u00ebrmir\u00ebsohet duksh\u00ebm qasja e qytetar\u00ebve tek sistemi i drejt\u00ebsis\u00eb dhe ky p\u00ebrparim duhet t\u00eb vler\u00ebsohet\u201d, shtoi ajo.<\/p>\n<p>Ekspertja Karppi thot\u00eb se mungesa e transparenc\u00ebs dhe qeverisja jofunksionale vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb shqet\u00ebsim n\u00eb Shqip\u00ebri. Ajo p\u00ebrmendi mbar\u00ebvajtjen e zgjedhjeve lokale, gjat\u00eb t\u00eb cilave, sipas saj, \u201cnuk \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb mjedis p\u00ebr zgjedhje m\u00eb t\u00eb lira dhe m\u00eb t\u00eb drejta.\u201d<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebrgjith\u00ebsisht Shqip\u00ebria ka p\u00ebrparuar k\u00ebt\u00eb vit duke u dh\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi qytetar\u00ebve q\u00eb serish t\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb proceset demokratike duke iu p\u00ebrmbajtur angazhimeve p\u00ebr reforma t\u00eb marra para Bashkimit Evropian&#8221;.<\/p>\n<p>Raporti q\u00eb vler\u00ebson p\u00ebrparimin e 195 shteteve dhe 15 territoreve gjat\u00eb vitit 2023, bazuar tek vler\u00ebsimet n\u00eb fush\u00ebn e t\u00eb drejtave politike dhe lirive qytetare, e cil\u00ebsoi gjendjen e p\u00ebrgjithshme globale t\u00eb t\u00eb drejtave politike dhe lirive t\u00eb njeriut si, \u201cnj\u00eb situat\u00eb t\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzuar gjer\u00ebsisht\u201d.<\/p>\n<p>Sipas organizat\u00ebs &#8220;Freedom House&#8221;, t\u00eb drejtat politike kan\u00eb sh\u00ebnuar r\u00ebnie p\u00ebr t\u00eb 18 vite me radh\u00eb. R\u00ebnie \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb 52 shtete, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb vet\u00ebm 21 vende kan\u00eb sh\u00ebnuar p\u00ebrmir\u00ebsim gjat\u00eb vitit 2023. Aktualisht nga 195 vendet dhe territoret e vler\u00ebsuara, sipas raportit, shumica e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs, rreth 80 p\u00ebr qind, jeton n\u00eb vende q\u00eb klasifikohen si pjes\u00ebrisht t\u00eb lira apo jo t\u00eb lira.<\/p>\n<p>N\u00eb ve\u00e7anti, organizata n\u00ebnvizoi se zgjedhjet e manipuluara, si ato n\u00eb Ekuador, Kamboxhia Poloni, Turqi dhe vende t\u00eb tjera, dhe konfliktet e armatosura, disa t\u00eb nxitura nga regjimet autoritare, si n\u00eb rastin e Azerbajxhanit ndaj Nagorno-Karabakut dhe Rusis\u00eb ndaj Ukrain\u00ebs, apo lufta nd\u00ebrmjet Izraelit dhe Hamasit, q\u00eb ka shkaktuar viktima t\u00eb shumta civile, kan\u00eb kontribuar tek regresi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm gjat\u00eb vitit 2023.<\/p>\n<p>Organizata \u201cFreedom House\u201d thekson se Serbia ka sh\u00ebnuar r\u00ebnien m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb Evrop\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar me 57 pik\u00eb, duke r\u00ebn\u00eb tre pik\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb e t\u00eb drejtave politike dhe lirive qytetare nga viti i kaluar. Serbia \u00ebsht\u00eb po ashtu n\u00eb list\u00ebn e shteteve q\u00eb, sipas organizat\u00ebs, sh\u00ebnuan r\u00ebnien m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb liris\u00eb n\u00eb dekad\u00ebn e fundit, me 21 pik\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas ekspertes Karppi, zgjedhjet e mbajtura n\u00eb Serbi n\u00eb fund t\u00eb vitit 2023, t\u00eb sfiduara nga partit\u00eb opozitare \u201cishin vet\u00ebm nj\u00eb nga arsyet e r\u00ebnies.\u201d Disa faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, sipas zonj\u00ebs Karppi, p\u00ebrfshijn\u00eb edhe munges\u00ebn e transparenc\u00ebs rreth prokurimit, projekteve n\u00eb infrastruktur\u00eb dhe politikave t\u00eb zhvillimit ekonomik, por edhe fushatat denigruese ndaj udh\u00ebheq\u00ebsve opozitar\u00eb dhe kritik\u00ebve t\u00eb regjimit t\u00eb Beogradit.<\/p>\n<p>\u201cAktualisht ekziston frika e ndonj\u00eb lloj hakmarrjeje n\u00ebse kritikoni ashp\u00ebr k\u00ebt\u00eb qeveri. Pra, p\u00ebrgjith\u00ebsisht, nj\u00eb pamje e p\u00ebrkeq\u00ebsuar\u201d, shtoi ajo. \u201cPo shohim nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb q\u00eb sa vjen e ngushtohet p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe po ashtu nj\u00eb zbehje t\u00eb funksionimit t\u00eb institucioneve demokratike\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb vit, sipas raportit, r\u00ebnien m\u00eb t\u00eb madhe e sh\u00ebnoi enklava e Nagorno-Karabaku-t, ku 120,000 banor\u00eb armen\u00eb u detyruan t\u00eb braktisin sht\u00ebpit\u00eb e tyre n\u00ebn trysnin\u00eb ushtarake t\u00eb Azerbajxhanit.<\/p>\n<p>\u201cShtrirja dhe shkalla e p\u00ebrshkall\u00ebzimit \u00ebsht\u00eb e gjer\u00eb dhe prek nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs\u201d, thuhet n\u00eb raportin e organizat\u00ebs. \u201cPothuajse kudo, zbehja e t\u00eb drejtave \u00ebsht\u00eb shkaktuar nga sulmet ndaj pluralizmit, bashk\u00ebjetes\u00ebs paq\u00ebsore t\u00eb individ\u00ebve me ide t\u00eb ndryshme politike, fetare apo identitete etnike&#8221;.<\/p>\n<p>N\u00eb krye t\u00eb list\u00ebs s\u00eb organizat\u00ebs \u201cFreedom House\u201d renditet Finlanda me 100 pik\u00eb, pasuar nga Zelanda e Re dhe Suedia me 99 pik\u00eb.<\/p>\n<p>Burimi: VOA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Organizata \u201cFreedom House\u201d me seli n\u00eb Washington ka publikuar raportin vjetor ku vler\u00ebson se Kosova dhe Shqip\u00ebria mbesin vende \u201cpjes\u00ebrisht t\u00eb lira\u201d pavar\u00ebsisht p\u00ebrparimit n\u00eb disa fusha p\u00ebr avancimin e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe lirive t\u00eb qytetar\u00ebve. N\u00eb raportin mbi \u201cLirin\u00eb n\u00eb Bot\u00eb\u201d, Kosova k\u00ebt\u00eb vit vler\u00ebsohet me 60 pik\u00eb nga 100 pik\u00eb maksimale, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":72140,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,7664,6332],"tags":[29773],"class_list":{"0":"post-72139","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota","9":"category-te-fundit","10":"tag-freedom-house-kosova-dhe-shqiperia-vende-pjeserisht-te-lira"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72139\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/72140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}