{"id":72079,"date":"2024-02-28T11:29:03","date_gmt":"2024-02-28T10:29:03","guid":{"rendered":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=72079"},"modified":"2024-02-28T11:29:03","modified_gmt":"2024-02-28T10:29:03","slug":"ja-arsyeja-pse-ndodh-viti-i-brishte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jugulajm.net\/?p=72079","title":{"rendered":"Ja arsyeja pse ndodh Viti i Brisht\u00eb&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Tashm\u00eb jemi m\u00ebsuar t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb q\u00eb Tok\u00ebs i duhen 365 dit\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb rrotulllimin e saj, por n\u00eb fakt zgjat 365 dit\u00eb e \u00e7erek.<\/p>\n<p>Vitet e brishta ndihmojn\u00eb q\u00eb kalendari 12-mujor t\u00eb p\u00ebrkoj\u00eb me l\u00ebvizjen e planetit ton\u00eb rreth Diellit.<\/p>\n<p>Pas \u00a04 vitesh, or\u00ebt e mbetura plot\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb plot\u00eb. N\u00eb vitin e brisht\u00eb, ne e shtojm\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb n\u00eb muajin shkurt duke e b\u00ebr\u00eb me 29 dit\u00eb nga 28.<\/p>\n<div><\/div>\n<p>Ideja nisi n\u00eb Rom\u00ebn e lasht\u00eb ku njer\u00ebzit p\u00ebrdornin nj\u00eb kalendar me 355 dit\u00eb nga 365 sepse e bazonin n\u00eb ciklet dhe fazat e H\u00ebn\u00ebs.<\/p>\n<p>Ata vun\u00eb re se kalendari nuk po p\u00ebrputhej me stin\u00ebt k\u00ebshtu q\u00eb \u00e7do dy vjet shtuan nj\u00eb muaj q\u00eb e quajt\u00ebn Mercedonius p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar dit\u00ebt.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 45 para Krishtit, perandori romak\u00a0 Jul Cezari prezantoi kalendarin diellor q\u00eb ishte bazuar n\u00eb nj\u00eb model egjiptian.<\/p>\n<p>\u00c7do 4 vjet, shkurtit i shtohej nj\u00eb dit\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrputhej me rrotullimin e Tok\u00ebs rreth Diellit.\u00a0 N\u00eb nder t\u00eb Cezarit, sistemi njihet ende si kalendari julian.<\/p>\n<p>Por me koh\u00ebn njer\u00ebzit kuptuan se rrotullimi i Tok\u00ebs nuk zgjaste 365.25 dit\u00eb por 365.24219 dit\u00eb ose 11 minuta m\u00eb pak. K\u00ebshtu q\u00eb duke shtuar nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb plot\u00eb \u00e7do 4 vjet ishte nj\u00eb korrigjim i tep\u00ebrt.<\/p>\n<p>M\u00eb 1582, Papa Gregori XIII firmosi nj\u00eb urdh\u00ebr q\u00eb b\u00ebnte nj\u00eb rregullim t\u00eb vog\u00ebl.<\/p>\n<p>Viti i brisht\u00eb do t\u00eb vazhdonte \u00e7do 4 vjet p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb vitet \u201cshekullore\u201d ose t\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtuesh\u00ebm me 100 si 1700 apo 2100, vet\u00ebm n\u00ebse ata nuk p\u00ebrpjes\u00ebtoheshin gjithashtu edhe me 400.<\/p>\n<p>Duket pak e v\u00ebshtir\u00eb, por kjo rregulloi\u00a0 sistemin q\u00eb ne vazhdojm\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorim ende, kalendarin gregorian.<\/p>\n<p>Por \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodhte n\u00ebse nuk do t\u00eb ekzistonte viti i brisht\u00eb? Si fillim, nuk do t\u00eb p\u00ebrputhej me stin\u00ebt.<\/p>\n<p>Kjo mund t\u00eb sillte q\u00eb solsticet dhe ekuinokset t\u00eb ndodhnin n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb tjet\u00ebr nga ajo q\u00eb pritet.<\/p>\n<p>Dimri mund t\u00eb ndodhte n\u00eb periudh\u00ebn q\u00eb kalendari do e tregonte si stin\u00ebn e ver\u00ebs dhe kjo do t\u00eb ngat\u00ebrronte fermer\u00ebt pasi nuk do dinin se kur duhet t\u00eb mbillnin farat.<\/p>\n<p>Kalendar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebrdorin metodat e tyre. Kalendari hebre q\u00eb funksionon p\u00ebrmes sistemit diellor dhe h\u00ebnor ka nj\u00eb cik\u00ebl 19-vje\u00e7ar. Kalendari islam ndjek fazat e h\u00ebn\u00ebs dhe nuk shton dit\u00eb.<\/p>\n<p>Viti h\u00ebnor zgjat vet\u00ebm 355 dit\u00eb dhe datat e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb kalendarin islam spostohen me 10-11 dit\u00eb m\u00eb her\u00ebt \u00e7do vit n\u00eb kalendarin diellor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tashm\u00eb jemi m\u00ebsuar t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb q\u00eb Tok\u00ebs i duhen 365 dit\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb rrotulllimin e saj, por n\u00eb fakt zgjat 365 dit\u00eb e \u00e7erek. Vitet e brishta ndihmojn\u00eb q\u00eb kalendari 12-mujor t\u00eb p\u00ebrkoj\u00eb me l\u00ebvizjen e planetit ton\u00eb rreth Diellit. Pas \u00a04 vitesh, or\u00ebt e mbetura plot\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb plot\u00eb. N\u00eb vitin e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":72080,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7664,18157,6332],"tags":[29751],"class_list":{"0":"post-72079","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"category-kuriozitete","9":"category-te-fundit","10":"tag-ja-arsyeja-pse-ndodh-viti-i-brishte"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72079"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72079\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/72080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jugulajm.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}